لایحه امتحان مکاتب ابتدائی

#نمره کامیابی ودرجه بندی شاگردان

#مکلفیت های ادارۀ مکاتب

#تجدیدنظرپارچه

#امتحان سویه ولیاقت

#نظارت کنندگان مکاتب

#وظایف نظارت کنندگان

تعریف امتحان :
امتحان به حیث یکی ازوسایل پیمایش، سنجش وارزیابی فعالیت های درسی وآموزشی شاگردان شناخته شده وهم موثریت تطبیق پروگرام های درسی وفعالیت های معلمین را ارزشیابی مینماید.
ماده 300 : شروع وختم سال تعلیمی مکاتب ابتدائی:
الف - درمکاتب سردسیرسال تعلیمی 9 ماه بوده از15 حوت شروع وختم آن 15 قوس سال بعدی میباشد.
ب - آغازسال تعلیمی مکاتب نهایت سردسیراول ثوروختم آن اخیرماه عقرب میباشد.
ج - آغازسال تعلیمی در مکاتب مناطق گرمسیر15 سنبله وختم آن 15جوزای سال بعدی میباشد.
د - ساعات درسی درمکاتب سردسیر در6 ماه اول سال تعلیمی، هرساعت 45 دقیقه ودرمدت متباقی 40 دقیقه میباشد.
ماده 301 : وقت وطرزگرفتن امتحان مکاتب دوره ابتدائی :
الف - امتحان سه ماهه مناطق سردسیرازتاریخ 10 جوزا شروع ودر20جوزا ختم میشود.
ب - امتحان شش ماه مناطق سردسیرازصنف چهارم تاششم ازتاریخ 10 سنبله شروع ودر20 سنبله ختم میشود.
ج - امتحان شش ماهه مناطق نهایت سردسیردوره دوم ابتدائی (صنوف4 تا 6) ازتاریخ 20 اسد شروع ودراخیربرج اسد ختم میشود.
د - امتحان شش ماهه  مناطق گرمسیرمکتب دوره دوم ابتدائی صنوف ( 4 الی 6 ) ازتاریخ (5) حوت شروع ودر(10) برج حوت ختم میشود.     
هـ - امتحان سالانه مکاتب مناطق سردسیردوره دوم ابتدائی (صنوف 4 تا 6) ازتاریخ 15 عقرب شروع وبه تاریخ اخیر عقرب ختم میگردد.
و - امتحان سالانه مناطق نهایت سردسیردوره دوم ابتدائی ازصنف (4 تا 6) از9 عقرب شروع وبه تاریخ 16 عقرب ختم میگردد.
ز – امتحان سالانه مکاتب گرمسیردوره دوم ابتدائی ازصنف (4 تا6) ازتاریخ اول تا 15 جوزا رادربرمیگیرد.
ماده 302 : ازشروع تا ختم ستال تعلیمی تمام مکاتب تعلیمی ازصنف چهارم تاصنف ششم سه امتحان( سه ماهه، شش ماهه وسالانه )گرفته میشود.
ماده 303 : ازصنف ( 4تا9) بصورت تقریری، مضامین تربیت بدنی، تدبیرمنزل، کمپیوتروکارهای دستی تقریری وعملی وامتحان لسانها ازصنف (4 تا6) تحریری وتقریری اخذشده وامتحان مضامین باقیمانده بصورت تحریری گرفته میشود.
ماده 304 : وقت امتحان سالانه برای مضامین تحریری دوساعت نجومی تعیین گردیده است.
ماده 305 : درامتحان سه ماهه، شش ماهه وسالانه ازصنوف (4 تا6) درمضامین لسان برای هرصنف ( سه گروپ سوالات 4 سواله ) ودرسایرمضامین که امتحان به قسم تحریری گرفته میشود ( سه گروپ سوالات 8 سواله ) ازطرف معلمین مضمون ترتیب وبعدازملاحظه شد آمردیپارتمنت یاسرمعلم دو گروپ ازآن ازطرف اداره مکتب تائید وتعیین گروپ شده وگروپ سومی آن برای امتحان معذرتی ومشروطی ( چانس دوم ) دراداره حفظ میگردد.
ماده 306 : شاگردانی که درجریان امتحان دریک یاچند مضمون به نسبت عذرمعقول نتوانند حاضرشوند باارائه اطلاعیه وملاحظه ایام غیابت آنها تا سه روز به صلاحیت آمرمکتب بوده ودرصورت اضافه ازسه روز مکلفند تمامی ایام غیابت راتصدیق اصولی ازمرجع رسمی حاضر نمایند وشامل امتحان چانس دوم شوند.
ماده 307 : شاگردانیکه باداشتن عذرمعقول درچانس دوم نتوانند حاضرشوند درهفته اول سال تعلیمی شامل امتحان معذرتی میشوند.
ماده 308 : امتحان مشروطی دردوهفته قبل ازشروع سال تعلیمی جدید اخذ میشود. اگرشاگردان مشروط بنابرعذرمعقول که مورد قبول اداره مکتب قرار بگیرددرایام متذکره نتوانند به امتحان حاضرشوند، امتحان مشروطی آنهادردو هفته اول سال تعلیم جدید گرفته میشود.
ماده 309 : نمرات درمکاتب درهرمضمون ( از0 تا 100 )تعیین گردیده که از(0 تا20 ) نمره درامتحان ( سه ماهه ) واز     (0 تا 20) نمره درامتحان ( شش ماهه ) واز ( 0 تا 60 ) نمره درامتحان سالانه محاسبه میشود.
ماده 310 : نمره کامیابی ازصنف ( 4تا 6) درامتحان سه ماهه وشش ماهه از( 8 تا 20 ) نمره ودرامتحان سالانه از(40 تا 100 نمره ) میباشد.
ماده 311 : امتحان مضامین که بصورت تحریری وتقریری گرفته میشود درامتحان سه ماهه وشش ماهه نمره تحریری از    ( 0 تا 16 ) ونمره تقریری از( 0 تا 4 ) نمره داده میشود.
ماده 312 : درامتحان سالانه نمره تحریری از( 0 تا 6 ) وتقریری از ( 0 تا 24 )داده میشود که مجموع نمرات تحریری، تقریری، وظیفه خانگی وفعالیت های صنفی مضمون درامتحان سالانه ( 60 ) نمره میشود.
ماده 313 : ازمضامین که تنها امتحان تقریری، تحریری یاعملی گرفته میشود، درامتحانات سه ماهه وشش ماهه از( 0 تا 20 ) نمره ودرامتحان سالانه از( 0 تا 60 ) نمره داده میشود. مجموع نمرات امتحان سه ماهه، شش ماهه وسالانه درستون نهائی از( 100 نمره ) درهرمضمون محاسبه میگردد.    
ماده 314 : هرگاه شاگردی درامتحانات سه ماهه، شش ماهه وسالانه باالفعل درنقل گرفته شود که ورق نقل آن مستند باشد برای شاگرد درهمان مضمون (0) داده میشود.
ماده 315 : برای نقل دهنده ونقل کننده درصورتیکه نقل دادن ونقل گرفتن آنان مستند باشد (0) داده میشود.
ماده 316 : نمره تهذیب برای شاگرد ازصنف (1 الی 6) ازطرف نگران صنف درحضورهیئت تدریسی مکتب درامتحان سه ماهه وشش ماهه 20 ،20 نمره ودرامتحان سالانه از(60) نمره داده میشود. درتنقیص نمره تهذیب درامتحان سه ماهه، شش ماهه وسالانه مواد آتی درنظرگرفته میشود :
1-    دربرابر 5 روز غیرحاضری 1 نمره تهذیب کم میشود.
2-    دراعطای نمره تهذیب داشتن نظافت، پیروی ازمقررات مکتب، حفاظت سامان آلات ولوازم مکتب، رویه شاگردان درمقابل معلمین، هیئت تدریسی مکتب وهمصنفان، استعمال مواد مخدرومسکرات، معتاد شدن به فساد اخلاقی وسایر مسایل غیرشرعی واجنماعی اثروارد میکند.


نمره کامیابی ودرجه بندی شاگردان
ماده 317 :درجه بندی امتحان شاگردان درصنف به اساس مجموع نمرا ت مضامین صورت میگیرد. درصورتیکه مجموع نمرات 2 یا چند شاگرد باهم مساوی باشد، درجه بالاتربه شاگردی داده میشود که ایام حاضری وی بیشترباشد. اگرایام حاضری آنها نیزمساوی باشد، درجه آنها برحسب درجه سال گذشته آنها درجه بندی میگردد.
ماده 318 : درجه بندی شاگردان غیر مسلمان که مضامین علوم دینی راامتحان نمیدهند، به اساس فورمول ذیل صورت میگیرد :
تعداد مضامین صنف مربوط x مجموع نمرات شاگرد غیر مسلمان = مجموع نمرات شاگردان غیرمسلمان تقسیم تعداد مضمون امتحان دادگی شاگرد غیرمسلمان = مجموع نمرات شاگردان غیرمسلمان تقسیم تعداد مضمون امتحان دادگی غیرمسلمان ضرب تعداد مضامین صنف مربوط شاگردان .
ماده 319 : شاگردانیکه درامتحان معذرتی مشروط شوند، امتحان مشروطی آنهادردوهفته اول سال تعلیمی جدید گرفته میشود.
ماده 320 : شاگردانیکه تاسه مضمون کمتر از40 نمره اخذ نمایند، ولی نصف مجموعه راتکمیل کنند، مشروط همان  مضامین شناخته میشود اگرشاگردی دراضافه از3 مضمون کمتراز40 نمره اخذ نماید، ناکام محسوب میشود.
ماده 321 : نمره امتحان مشروطی هرمضمون بانمره امتحانات سه ماهه، شش ماهه وسالانه جمع نمیشود بلکه شاگردان مشروط بااخذ 40 نمره از100 نمره کامیاب شمرده میشوند.
ماده 322 : شاگردانیکه نصف مجموعه را تکمیل نکرده گرچه درتمام مضامین کامیاب شده باشند، ناکام نصف مجموعه شناخته میشوند.
ماده 323: شاگردان صنوف اول تاششم وقتی کامیاب امتحان نهائی شناخته میشوند که (50) فیصد مجموعه نمرات رادرامتحانات سه ماهه، شش ماهه وسالانه تکمیل کرده ودرهرمضمون حداقل 40 نمره اخذ کرده باشند ودرصنف ششم نمره تهذیب آنها از 50 کمتر نباشد.
ماده 324 : اوسط عمومی برای درجه بندی شهادتنامه وتثبیت استحقاق امتحان لیاقت شاگردان ازجمع نتایج نهائی مضامین مربوط تقسیم برتعداد مضامین قرار ذیل حاصل میگردد :
الف – اوسط عمومی از( 85 تا 100 ) درجه اعلی.
ب – اوسط عمومی از( 70 تا 84 ) درجه عالی.
ج – اوسط عمومی از ( 50 تا 69 ) درجه خوب.
ماده 325 : شاگردان مشروط ومعذرتی درصورت کامیابی شامل درجه بندی صنف بالاتر نمیشوند.
شرایط شمول درامتحان :
ماده 326 : شاگردان جدیدالشول صنف اول بااکمال % 50 حاضری وسایرشاگردان ازصنف دوم تا صنف ششم بااکمال % 70 حاضری ایام تعلیمی میتوانند شامل امتحان سالانه شوند.
ماده 327 : شاگردان صنوف دوم تا ششم درصورت داشتن عذرمعقول که مورد قبول اداره مکتب قرارگیرد باتکمیل % 50 حاضری سال تعلیمی میتوانند شامل امتحان سالانه شوند.
ماده 328 : عذرمعقول عبارتند از  
الف – مریضی، رخصتی یومیه، مریضی دوام دارباتصدیق داکتریابا تصدیق شخص مسئول قریه ( ملک یاوکیل ) درحالیکه داکتر موجود نباشد.
ب – حادثه ترافیکی باتصدیق شعبه مربوط.
ج – فوت اقارب نزدیک.
د – حریق، سیل وزلزله.
هـ - حوادث غیر مترقبه.
و – سفرشاگرد به خارج.
ماده 329 : عدم اکمال 50 فیصد حاضری ایام سال تعلیمی ازبابت رخصتی ومریضی، غیابت ازدرس محسوب میشود ودرین صورت شاگردان نمیتوانند شامل امتحان سالانه شوند.
ماده 330 : شاگرد درصورت غیابت عذر معقول درامتحانات سه ماهه، شش ماهه وسالانه درمضمون مربوط غیرحاضرمحسوب میگردد.
ماده 331: شاگردانی که درجریان امتحان سه ماهه وشش ماهه بنابرعذرمعقول نتوانند شامل امتحان شوند، بعدازارائه تصدیق وکسب قناعت اداره مکتب، امتحان چنین شاگردان بعدازسپری شدن 10 یوم ازامتحانات سه ماهه وشش ماهه درمدت 10 یوم اخذ میگردد.
ماده 332 : اگرشاگردی بازهم بنابر عذر معقول بعد ازرخصتی تابستانی وسط سال تعلیمی نتواند حاضر امتحان معذرتی شود:
الف : مضامینی را که امتحان نداده به نمره امتحان سالانه وی اکتفا شده واز100 نمه داده میشود.
ب : مضامینی را که شاگرد درامتحانات سه ماهه وشش ماهه امتحان داده نمرات آنها با نمره امتحان سالانه محاسبه میگردد.
ماده 333 : اگرشاگردی به امتحان معذرتی نتواندحاضرشود درهمان مضمون ناکام شناخته میشود.
ماده 334 : هرگاه شاگردی درجریان امتحان سالانه بنابرعذرمعقول نتواند حاضرشودومعذرت وی مستند بوده ومورد تائید اداره مکتب قرارگیرد، مضامین باقی ماندۀ اودردو هفته قبل ازسال تعلیمی جدیدبا شاگردان مشروط یکجا گرفته میشود.
ماده 335 : شاگردانی که قبل ازشروع امتحان سالانه ازمکاتب سردسیریانهایت سدسیربه مکاتب گرمسیر یا برعکس آن سه پارچه تبدیلی اخذ نمایند درصورتیکه 70 فیصد حاضری را درمکتب اولی تکمیل کرده باشند، امتحان سالانۀ شان در10 روز اول شمول آنها درمکتب دومی گرفته میشود ودرصورت موفقیت به صنف بالا ارتقا مینماید. امتحانات سه ماهه وشش ماهه چنین شاگردان درصورتیکه % 70 حاضری سال تعلیمی مکتب دومی راتکمیل نمایند، امتحان سه ماهه آنها دروقت امتحان شش ماهه وامتحان شش ماهه آنها دروقت امتحان سالانه وامتحان سالانه انها در15 حوت باشاگردان مشروط ومعذرتی یکجا اخذمیگردد عین تعامل درمناطق گرمسیر نیز درنظرگرفته میشود.
ماده 336 : شاگردانی که قبل یابعدازامتحان سالانه ازمکاتب گرمسیر به مکاتب سردسیرویاعکس آن درچنین وقت سال سه پارچه تبدیلی اخذ بدارند وفیصدی معینۀ حاضری آنها درمکاتب دومی تکمیل نگردیده باشد، بلکه صرف % 50 حاضری سال تعلیمی مکتب دومی را تکمیل نمایند، امتحان سه ماهه آنها دروقت امتحان شش ماهه وامتحان شش ماهه آنها دروقت امتحان سالانه وامتحان سالانه انها دو هفته قبل ازشروع سال تعلیمی جدید اخذ میگردد.
ماده 337 : هرگاه شاگردان مشروط یامعذرتی بعدازختم امتحان سالانه ازمکاتب گرمسیر به مکاتب سردسیرویاعکس آن سه پارچه تبدیلی اخذ بدارند، امتحان مشروطی یامعذرتی انها 5 روزبعدازوصول سه پارچه درمکتب دومی اخذ گردیده ودر صورت موفقیت به صنف بالا ارتقا وحاضری همچو شاگردان ازتاریخ حصول سه پارچه محاسبه میشود.
ماده 338 : شاگردانیکه قبل ازامتحان سه ماهه وشش ماهه ازمکاتب نهایت سردسیربه مکاتب سردسیر ویا عکس آن تبدیل شوند، ازامتحان سه ماهه وشش ماهه آنها یک امتحان ازمعیار 40 نمره درموقع امتحان سالانه گرفته میشود. فیصدی حاضری این چنین شاگردان ازاول ثور که شروع سال تعلیمی مکاتب نهایت سردسیر است، محاسبه میشود.
ماده 339 : شاگردانی که اولیای آنها توسط مقامات صلاحیت داربه خارج مملکت اعزام گردند ودرخواست انتقال فرزندان خودرا باخود کنند، امتحان سالانۀ اینگونه شاگردان درصورت تکمیل % 50 حاضری ازآنها اخذ گردیده ودرصورت موفقیت سند فراغت همان صنف برای آنها داده میشود.
ماده 340 : فیصدی ضوابط حاضری شاگردان جدیدالشمولان صنف دوم تا ششم ازتاریخ شمولیت آنها به مکتب محاسبه میگردد.
ماده 341 : یک نقل جداول نتایج صنوف ششم مکاتب مستقل ابتدائی همه ساله بعدازختم امتحانات نهائی به ریاست تدریسات ابتدائی گسیل میگردد. شاگردان دوره ابتدائی که درمکاتب دوره تعلیمات متوسطه یالیسه شامل میباشند صرفآ جداول نتایج فارغان صنوف ششم آنهابه ریاست های معارف مربوط ارسال میگردد وشاگردان صنوف اول تا ششم این مکاتب تابع قوانین، مقررات، لوایح وطرزالعمل های ریاست تدریسات ابتدائی میباشند.


مکلفیت های ادارۀ مکاتب

ماده 342 : اداره مکتب مکلف است قبل ازامتحان ازطریق مجلس معلمین هیئات سه نفری را برای تطبیق ضوابط حاضری شاگردان وترقی تعلیم ازجملۀ معلمین مجرب تعیین نماید.
ماده 343 : تقسیم اوقات امتحان یک هفته قبلطوری ترتیب میگردد که دریک روز یک یا دومضمون درصنف امتحان گرفته شود واخذ امتحام مضامین مشکل پیهم نمیباشد تقسیم اوقات بعدازملاحظه شد آمرومهر مکتب به جای معینه نصب میگردد.
ماده 344 : تقسیم اوقات امتحان معذرتی ومشروطی ده روز قبل ازامتحان طبق مادۀ 347 ترتیب وتهیه میشود.
ماده 345 : شقه های مضمون وارقبل ازامتحان توسط نگران صنف به صورت خوانا بدون قلم خوردگی، نام نویس وامضاء میگردد.
ماده 346 : شقه نمرات امتحانات سه ماهه، شش ماهه وسالانه قبل ازتوزیع به معلمین ازطرف اداره مکتب (سرمعلم وآمر) امضاء نشانی ومهرگردیده وتوسط نظارت کننده گان قبل وبعدازامتحان ملاحظه شد میگردد.چ
ماده 347 : شقه وضوابط حاضری شاگردان توسط نگران صنف یک روز قبل ازآغازامتحان ترتیب وبدون نواقص بعدازامضاء وتائید هیئات سه نفری تطبیق حاضری به اداره مکتب تسلیم داده شد که ذریعه آن به شاگردان شامل ئمحروم امتحان سالانه به اداره مکتب اطلاع واطمینان داده میشود.
ماده 348 : معلمین مضمون درطرح وترتیب سوال ها، مفردات پروگرام درسی وسویه شاگردان رادرنظرگرفته وآمردیپارتمنت یاسرمعلم درتدقیق آن همکاری مینماید.
 ماده 349 : معلمان سوالات امتحان سالانه راطوری ترتیب وتهیه مینمایند که 40 فیصد سوال هایمربوط پروگرام درسی قبل ازامتحان سه ماهه، شش ماهه و60 فیصد سوال ها مربوط به دروس بعدازامتحان سه ماهه وشش ماهه میباشد.
وم دید حق ماده 350 : سوال های تحریری یک هفته قبل ازآغازامتحان ترتیب وتهیه وبه اداره مکتب سپرده میشود. اداره مکتب درصورت لزتعدیل سوال ها راتحت نظرآمردیپارتمنت یاسرمعلم دارد.
ماده 351: درامتحانات سه ماهه، شش ماهه وسالانه یک نفذرممیز درهر مضمون حتی الامکان مطابق رشته تحصیلی وسابقه تدریس به منظور مراقبت وکنترول ازصحنه امتحان ازطرف اداره مکتب تعیین میگردد.
ماده 352 : صحنه امتحان طوری ترتیب وتنظیم میگرددکه زمینه نقل به شاگردان میسر نباشد وبدون اشخاص موظف اجازه ورود درصحنه امتحان به اشخاص دیگرداده نشود.
ماده 353 : اوراق تحریری مضامین درامتحانان سه ماهه، شش ماهه وسالانه دراثنای امتحان ازطرف اداره مکتب مهرو نشانی گردیده وتوسط ممیز نیز درداخل صنف امضاء میگردد. نمرات امتحان سه ماهه ، شش ماهه وسالانه به حروف وعدد درپارچه های امتحان بصورت واضح وخوانا درج وتوسط  ممتحنین امضاء میشود.
ماده 354 : معلم مضمون مکلف است درروز امتحان نمرات رابصورت خوانا ودرست بدون قلم خوردگی وتراش به حروف وعدد درج شقۀ مربوط نموده ودراخیر شقۀ مربوط شرح فوق را بصورت مکمل ( تعداد داخله، شامل امتحان، کامیاب، ناکام وغایب امتحان) تحریرودرآن ممتعن وممیز امضاء وبه اداره مکتب تسلیم دهند تابعد ازملاحظه شد آمرمکتب، نگران صنف نمرات رادرهمان روز ثبت نتایج نماید.
ماده 355 :نگران صنف مکلف است تا نمرا ت امتحان سه ماهه، شش ماهه وسالانه شاگردان رابدون نواقص ازشقه های مضامین مربوط روزانه درج جدول نتایج ساخته ودرختم امتحان آنرا محاسبه، نتیجه گیری ودرجه بندی نموده وبدسترس هیئت موظف تطبیق وتدقیق قرار بدهند.
ماده 356: اداره مکتب مکلف است که توسط هیئت سه نفری شقه های مضمون واررا باجدول های ثبت سوانح تطبیق ومحاسبه ونمرات راتدقیق نموده ونظرتدقیق کننده گان وامضاء آنهارا درجدول نتایج اخذ نماید.
ماده 357: بعدازتطبیق وتدقیق جدول نتایج ازجانب هیئت معینه، نمرات امتحانات سه ماهه، شش ماهه وسالانه نهائی شده ونتیجه امتحان، درجه صنفی وضوابط حاضری توسط نگران صنف درج اطلاعنامه های شاگردان گردیده وازصحت آن اطمینان حاصل وآنرا امضاء وبه اداره مکتب میسپاردتا بعدازامضاء ومهراداره درظرف یک هفته بعدازختم امتحان به شاگردان توزیع شود.( قبل ازتطبیق وتدقیق نتایج، اطلاعنامه نمیتواندترتیب وتوزیع شود.)
ماده 358: نگران صنف موظف است تا ازروی ثبت نتایج تطبیق وتدقیق شده، نمرات را نهائی کرده وبدون قلم خوردگی وتراش درکارت سوانح شاگردان درج وامضاء نموده وتائید آمرمکتب را اخذنماید.
ماده 359: یک نقل جدول نتایج وشهرت شاگردان فارغ دوره تعلیمات ابتدائی مستقل ازطریق ریاست معارف مربوطه بعدازرفع نواقص درظرف یک ماه به ریاست تدریسات ابتدائی به منظور تائید گسیل میگردد.
ماده 360: پارچه های تحریری، شقه های نمرا ت امتحان تایک سال درمکتب حفظ گردیده وبعدآ توسط هیئت سه نفری حریق میگردد ولی جدول نتایج ازجملۀ اسناد دایمی مکتب به حساب میرود که باید درمکتب محفوظ نگهداری شود.
ماده 361: معلمین مکلف اند جهت تجدیدنظر پارچه های تحریری واکمال سایر موضوعات مربوط تادوهفته بعدازختم امتحان سالانه درمکاتب مربوط حاضرباشند.


تجدیدنظرپارچه :
ماده 362: تجدیدنظر پارچه های تحریری امتحان ( ازصنوف 4 تا 9 )  صورت گرفته وپارچه های امتحان شاگردان صنوف ( 1 تا 3 ) تجدید نظرنمیشوند.
ماده 363: شاگردانیکه به نمرات پارچه های تحریری امتحان سالانه معذرتی ومشروطی خود قناعت نداشته باشند، پارچه های آنها توسط هیئت سه نفری درظرف سه روز تجدیدنظرمیگردد.
ماده 364: اعضای هیئت تجدیدنظرعبارتند از معلم مضمون و2نفرهیئت تدریسی که به هدایت تحریری اداره مکتب تعیین ودرمضمون که تجدیدنظر میشود، معلومات وسابقه درسی کافی داشته میباشد.
ماده 365: درامتحان لیاقت وسویه، شاگردان حق تجدید نظرپارچه های تحریری را ندارند.
ماده 366: پارچه های تحریری امتحان سالانه شاگردان صنوف چهارم الی نهم الی سه مضمون درصورتی میتواند تجدیدنظرشود که شاگرد شکایت خودرا تحریری بعدازابلاغ نتایج تاسه روز به اداره مکتب بسپارند وبعدازانقضاء سپری شدن سه روز هیچ نوع شکایت درمورد تجدیدنظر پارچه های تحریری شنیده نمیشود. اگردرمضمون اول تجدیدنظرشده، اومستحق نمره زیادترنشد ازتجدیدنظرمضامین بعدی صرف نظرمیشود.
ماده 367: اگردرپارچه تحریری مضمون اول تجدیدنظرشدۀ شاگردان مستحق نمره گردید پارچه مضمون دوم او توسط هیئت مذکورتجدیدینظر میگردد. اگردرآن هم مستحق نمره گردید پارچه سوم وسایر پارچه های او تجدید نظرشده میتواند.
ماده 368: درتجدینظرپارچه های تحریری، اشتراک وقناعت معلم مضمون شرط است. اگراحیانآ نظرمعلم مضمون وهیئت تجدیدنظرمتفاوت باشد، موضوع به ریاست معارف مربوطه ارجاع میگردد ونظرهئیت ثانی درمورد قاطع است.
ماده369: اگرشاگردان درپارچه های تجدیدنظرشده، مستحق نمره زیادترنشدند بنابرلزوم دید هیئت اداره از2 تا 10 نمرۀ تهذیب شاگرد کاسته میشود.
ماده 370: هرگاه تفاوت دربین نمره قانونی معلم ونمره بعدازتجدبدنظربه نقص یانفع شاگردباشد، معلم مذکور قرار ذیل مجازات میشود:
الف : اگرتفاوت نمره از5 تا 10 نمره باشد برای معلم توصیه میشود.
ب : اگر تفاوت نمره از10 تا 20 نمره باشد، به معلم اخطارداده میشود.
ج : اگرتفاوت نمره اضافه از20 نمره باشد معلم از1 تا 3 روز کسرمعاش میشود.
ماده 371: درصورتیکه اعضای هیئت تجدیدنظربه شاگردنمره خلاف لیاقت داده باشند، درآنصورت به هریک ازاعضای تحیدیدنظر مطابق به ماده (373) این لایحه جزاء تعیین میگردد.
ماده 372: اداره مکتب نمرات تجدیدنظرشده را درجدول نتایج مربوطه معامله کرده ولست شاگردان رابانمرات ماقبل ومابعد ازتجدیدنظر درمضامین مربوط درریاست معارف ضم جدول علیحده گیسل میدارد.


امتحان سویه ولیاقت
ماده373: اشخاصیکه پروگرام ابتدائی را بصورت خصوصی تعقیب کرده باشند ویاشاگردانیکه نسبت معاذیر ازمکتب
خارج شده باشند وآماده امتحان سویه به یکی ازصنوف ابتدائی تا صنف ششم باشند، ازآنها امتحان گرفته میشود.
ماده 374: امتحان سویه رابانظرداشت محتویات پروگرام صنف مربوط درموقع امتحان سالانه ویا امتحان مشروطی ویا معذرتی گرفته میشود.
ماده 375: نمره امتحان سویه ولیاقت درهرمضمون از100 محاسبه گردیده ونتیجه آن طبق ماده 322 و323 این لایحه مرعی الاجرا است.
ماده 376: شاگردانیکه برحسب لیاقت، یک صنف بالاتر راامتحان میدهند، طبق ماده 324 این لایحه ازصنف دوم تا ششم ( به شموا صنف ششم ) مکلف به داشتن اوسط عمومی به درجه اعلی میباشند. هرگاه درمکتب صنف هفتم موجود نباشد. شاگرد درمکتب دومی امتحان لیاقت راسپری مینماید. شاگردا امتحان لیاقت رادروقت امتحان مشروطی ومعذرتی سپری میکند. ودرصورت کامیابی داخل درجه بندی صنف بالاترنمیگردد.
ماده 377 : پارچه های امتحان لیاقت وسویه توسط اداره مکتب مهرونشانی میگردد وبعدازاخذ امتحان درهمان روزتوسط ممتحین وممیزنمره داده شده وتوسط هیئت سه نفری تدقیق گردیده ونمره درفورمه معینه درج میگردد.
ماده 378 : نمرات امتحان لیاقت وسویه شاگردانیکه امتحان را سپری کرده باشند ازطریق اداره مکتب طورسه نقله درفورمۀ معینه آنها درج وبعدازتدقیق هیئت منتخب بانصب فوتو ومهروامضاء آمراداره به منظورکنترول ومنظوری به ریاست معارف مربوطه ارسال میگرددوبعدازتائید یک نقل فورمه برای ثبت به ریاست تدریسات ابتدائی ارسال میشود.
ماده 379: اشخاصیکه امتحان سویه میدهند اگرسن آنها طبق لایحه شمول به مکتب مساعد باشد.بعدازکامیابی میتواند رسمآ شامل مکتب شوند، درغیر آن تصدیق همان صنف برای آنها داده میشود.
ماده 380: امتحان لیاقت وسویه، مشروطی ومعذرتی ندارد.
ماده 381: این لایحه درتمامی مکاتب دوره ابتدائی ازصنف اول تانهم تطبیق میشود.


نظارت کنندگان مکاتب
احکام عمومی


ماده 382: این لایحه به منظورتطبیق متوازن تعلیمات دوره ابتدائی درسرتاسر کشورعملی گردیده وتجارب نیک و پسندیده معلمان وسایرکارکنان درعرصه تعلیمی وتربیتی، تطبیق عملیه مطلوب آموزش، موثویت پروگرام های درسی، بالابردن سطح دانش، مهارت های مسلکی معلمان ومنسوبین مکاتب تعلیمات ابتدائی وطرزکاربرد مطلوب موادممد درسی وضع گردیده است.
ماده 383: نظارت تعلیمی وتربیتی عبارت ازکاربرد قابلیت ها وآمادرگی برای رهنمائی معلمان ومنسوبین دررابطه با عملیه تعلیمی وتربیتی میباشدوشامل رشد دانش ومهارت های مسلکی معلمین، انتخاب وتجدیدنظربراهداف تعلیمی و تربیتی، مواد ووسایل درسی وارزیابی عملیۀ آموزش میگردد ومشاهده مستقیم ودقیق فعالیت های معلم وشاگردان رادرجریان درس دربرمیگیرد.
ماده 384: نظارت کننده تعلیمی وتربیتی شخصی است، که پیرامون اهداف نصاب تعلیمی وتربیتی وساختارمکاتب تعلیمات دوره ابتدائی، اصول عمومی واختصاصی تدریس، معلومات کافی داشته باشد، قدرت وتوانمندی رهبری وکنترول وازاجرای وظایف سپرده شده رادارا بوده ودرتطبیق پلان های تعلیمی وتربیتی، محتویات کتب درسی وارتقای رشد متداوم سطح آموزش معلمان وشاگردان وکاربرد سالم موادممد درسی سهم فعال وارزشمند گیرد.
ماده 385: اعضای علمی ریاست تدریسات ابتدائی، نظارت کننده گان تعلیمی وتربیتی مرکزی بوده واعضای علمی ریاست های معارف شهرکابل وولایات نظارت کنند ه گان مکاتب مربوط خود میباشند.
اوصاف، شرایط ومعیارهای تعیین کنندۀ نظارت کنندگان:
نظارت کنند گان مکلف اند:
ماده 386:
الف : دارای اخلاق حمیده واوصاف پسندیده اسلامی باشند.
ب : بادانش وخیرخواه بوده واسرار اداره راحفظ کنند.
ج : پابندی به وظیفه داشته وقدرت ابتکارونوآوری داشته باشند.
د : توانائی دقیق پلان وانجام وظایف رابه نحومطلوب داراباشند.
ه : دراستقامت ارتقای سطح دانش علمی ومسلکی خود مداومآ سعی همه جانبه نمایند.
و : امو ر رابصورت درست تنظیم نموده ورمحیه همکاری وتعاون همه جانبه را درمیان منسوبین مکتب بوجود آورد.
ز : به پروگرام های درسی مکاتب آشنا بوده وروش های مختلف تدریس را به نحو شایسته بداند.
ح : به هداف وساختار تعلیم تربیه آشنابوده، قوانین، مقررات، اسانامه ها، لوایح، طرزالعمل ها وهدایات مربوط به وظیفه رابدانند.
ط : دررشتۀ اختصاصی خود وارد بوده، روش های عمومی، خصوصی، معاصروموثرتدریس را بفهمند.
ی : به تغیرات که درپلان وپروگرام های درسی وارد میشود، معلومات لازم وضروری کسب نمایند.
ماده 387: شرایط انتخاب :
الف : نظارت کننده مرکزی دارای درجه تحصیل حداقل صنف 14 بوده ونظارت کنندگان مکاتب دارای درجه تحصیل حداقل صنف 12 ویا فارغ یکی ازموسسات تربیه معلم میباشند.
ب : درامورتعلیمی وتربیتی حداقل 5 سال خدمت کرده وبه یکی ازلسانهای خارجی آشنا میباشند.
ماده 388- نورم تعیین وظایف نظارت کنندگان مکاتب :
1-    درشهرکابل ومراکز ولایات 80 تا 90 شعبه مربوط یک نظارت کننده میباشد.
2-    درولسوالی های ولایات 50 تا 70 شعبه مربوط یک نظارت کننده میباشد.
3-    نظارت کننده گان باحفظ حقوق معلمی مقرر میشوند.
4-    درریاستهای معارف ولایات یک نفر بنام آمرنظارت با حفظ حقوق معلمی مقرر میشود ومعاون وی شخص موثر از جمله اعضای نظارت بوده ودارای عین حقوق میباشد.


وظایف نظارت کنندگان :
ماده 389: نظارت کنندگان مکاتب نام، موقیعت، نوعیت وفاصله مکاتب مربوط را ازریاست های مربوط باتعداد احصائیه شاگردان ومعلملن، درجه تحصیل، رشته تحصیل، مدت کاروسایرخصوصیات آمران، سرمعلمان ومعلمان راباخود دشته باشد.
ماده 390: نظارت کنندگان درطول سال تعلیمی درحالت عادی سه مرتبه ازمکاتب مربوط خود بازدید بعمل میآورد. مرحله اول ودوم بازدید، بیشترجنبه کمک ورهنمائی داشته ودرمرحله سوم امورتدریسی وسایرامورمکتب رابه اساس لایحه مورد ارزیابی قرار میدهند.
ماده 391: بازدیداول ازشروع سال تعلیمی آغازمیگردد ونظارت کننده درین بازدید نکته های ذیل رادرنظرمیگیرد:
1-    هدایات قبلی تدریسی را به صورت دقیق مراقبت، بررسی وتعقیب مینماید.
2-    تقسیم اوقات هفته واردرسی را نظربه رشتۀ تحصیل ودرجه تحصیل ومکلفیت درسی معلمان وصورت صنف بندی رانظربه وضع تعمیرمکتب تحت مطالعه قرارداده ودرصورت لزوم هدایت مثبت رابه آمر مکتب مشوره میدهد.
3-    اجراات اداره مکتب رادرمورد آوردن بموقع کتب به مکتب، مواد وممد درسی وتطبیق طرزالعمل توزیع وجمع آوری کتب درسی ازنظرگذشتانده ورهنمائی میکند.
4-    تعداد جدیدالشمولان صنف اول رابه مقایسه سال گذشته وجدیدالشمولان سایر دوره هارادرروشنائی لوایح مطالعه نموده ودرصورت داشتن وقت، کتاب های حاضری شاگردان چند صنف رابه شکل نمونه ئی با کتاب اساس مقایسه نموده ونقایص را برملا ساخته، به منظور اصلاح به سرمعلم وظیفه میدهدوهمچنان، درموردشاگردان فارغ، خارج، تبدیلی ومتوفی نظراندازی نموده ورهنمائی مینماید.
5-    مکلفیت های کاری آمرین دیپارتمنت ها، پلان کارمعلمان ونگران های صنفی رابصورت دقیق ازنظرگذشتانده ورهنمائی میکند.
6-    کارت سوانح شاگردان رابصورت نمونه ئی مثلآ دوشعبه مربوط به یک سرمعلم راازنزدیک مشاهده نموده ونواقص رابیرون نویس کرده ودررفع آن سرمعلم ونگران های صنوف رارهنمائی میکند.
7-    سوابق شاگردان نقل مکانی وسه پارچه های تبدیلی آنها را مطالعه کرده ، خلاهارا برجسته نموده وبرای رفع آنها به اشخاص مسئول هدایت میدهد.
8-    پلانهای فعالیتهای ماورای درسی ومصروفیت های سالم شاگردان را از نزدیک مشاهده کرده وبرای بهبود وغنای آن مشوره های لازم میدهد.
9-    ازتطبیق یکسان مفردات درسی درمکاتب مربوط مراقبت ووارسی نموده ودرمورد تطبیق بهترآن هدایت لازم میدهد.
10-    ازتطبیق یکسان تمام اسناد تعلیمی ازقبیل لوایح، طرزالعمل ها ، رهنمود ها ومتحدالمال ها مراقبت و وارسی ورهنمائی بعمل میآورد.
11-    طرز استفاه سالم کتب های ساینس، کتب های شاگردان، معلمان وصنف، مواد ممد درسی وکتب درسی وکتابخانه ها رابصورت دقیق مشاهده مینماید ودرمورد رهنمائی میکند.
12-    درمورد نظارت عمومی مکتب وحفظ الصحه شاگردان، اطمینان حاصل نموده وتوجه تمام منسوبین مکب رادرین زمینه جلب میکند.
13-    هرگاه درهنگام بازدید ازمکاتب، به موضوعات که قانونآ درحیطه صلاحیت نظارت کنندگان موظف نباشد وایجاب برخورد قانونی نمایند، جریان رابصورت رسمی به ریاست معارف وسایر مراجع مربوط اطلاع میدهد.
14-    نظیات وپیشنهادات سالم معلمان وسایر منسوبین مکتب رادرمورد کتب درس ، مواد ممد درسی جمع آوری نموده وآنرا ازظریق ریاست معارف مربوط به ریاست تدریسات ابتدائی وزارت معارف انتقال میدهد.
15-    اجراات اداره رادرمورد مطالبات رسمی که درکتاب معاینه صورت گرفته مشاهده میکند.
16-    پارچه های امتحان سویه ولیاقت شاگردان رابصورت عمومی بررسی مینماید.
17-    پارچه های امتحان سالانه بعضی ازمضامین را به شقه ها وجدول عمومی بصورت قیدی تطبیق مینماید.
18-    وضع آب آشامیدنی، ترمیم تعمیر، میزوچوکی شاگردان، نگهداری کتب درسی وسایرمواد مکتب راازنزدیک مشاهده نموده ودرزمینه رهنمود های لازم ومشخص میدهد.
19-    موجودیت کتاب اساس، کتاب اطلاع، کتاب مجلس معلمین، کتاب معاینه عمومی ومعاینه آمرمکتب، کتاب توزیع سامان، کتاب اندراج وکتاب ثبت واقعات، کتاب ترقی تعلیم، کتاب حاضری شاگردان، کتاب سه پارچه وکتاب ثبت تقسیم اوقات، کتاب ثبت هدایات، کتاب مفاهمه بااولیای شاگردان وسایرکتاب های ضروری رامشاهده نموده وبه آمرمکتب ومنسوبین رهنمائی وهدایت های همه جانبه میدهد.
20-    درصورت مساعدت شرایط ازاولیای شاگردان وسایرمسئولین منطقه تحت نظارت خود، دعوت بعمل می آورد وهمکاری آنها را دربهبود وضع آموزشی وپرورشی وتقویه بنیه مادی مکتب میخواهد.
21-    مجلس مشورتی باآمرین واعضای دیپارتمنت ها به منظور همآهنگ ساختن فعالیت های مسلکی وبهبود عملیه آموزش وهمچنان نحوه طرح، ترتیب وتطبیق پلان های تقویمی ، موضوعی ودرسی را طبق مقررات پروگرام درسی نظربه پلان تعلیمی دایر ورهنمائی وهدایت لازم راارئه میدارد.
22-    درختم بازدیدباهئیت اداری وتدریسی مکتب جلسه مشورتی دایر نموده، خوبی ها ونواقص راروشن وبرجسته ساخته وتشریک مساعی آنهارا دررفع نواقص وبهبود وضع مکتب جلب مینماید وازاجرای بهترامور قدردانی بعمل میآورد.
23-    کاروفعالیت خودرا بصورت مختصر درکتاب معاینه درج میکند.
ماده 392: بازدید دوم نظارت کننده ازمکاتب ازشروع ماه چهارم سال تعلیمی آغازمیگرددوشامل این موضوعات میباشد:
1-    تطبیق هدایات ورهنمود های قبلی آنچه راکه درکتاب معاینه قبلآ درج کرده مشاهده وتعقیب مینماید.
2-    ازطرزآموزش شاگردان وکارتدیس معلمان درصنف ارزیابی بعمل میآورد.
3-    تطبیق مفردات کتب درسی واندازه خوانده شده دروس را بادرنظرداشت وقت سپری شده بررسی مینماید.
4-    پلان های درسی معلمین رامشاهدا نموده ودرتنظیم درست آن ایشان رایاری میرساند.
5-    اساسات عمده پلان درسی را به معلمان توزیع نموده ودرس نمونه ئی میدهد ودرختم درس بالای نکات قوی وضعیف درس مناقشه میکند.
6-    درمورداستفاده ازمواد محیطی درعملیه تدریس، معلمان مربوطه رارهنمائی میکند.
7-    ازصورت دادن کارخانگی معلمان برای شاگردان کنترول بعمل آورد.
8-    کارمعلمین وسایرمنسوبین باشاگردان ضعیف وشیوه ها وروش های برخوردباآنهارا وارسی ودرزمینه خود نیز رهنمود هامیدهد.
9-    موضوع استفاده ازکتب درسی، مواد ممد درسی وکتابخانه رامکررآ برسی کرده وکاراداره مکتب وهئیت تدریسی را درغنامندی آن مطالعه میکند.
10-    پلان های درسی معلمین راباکتاب ترقی تعلیم وکتاب حاضری مقایسه وتطبیق نموده وکارهیئت اداری رادرمورد میبیند.
11-    فعالیت های محاوره ای درسی ومصروفیت های سالم شاگردان وکارهای هئیت اداری وتدریسی را مشاهده کرده وبرای بهبود آن رهنمائی میکند.
12-    شیوه های جلوگیری ازضایعات درسی، پرکردن ساعات درسی معلمان غایب دریک روز معین ، دادن ساعت درسی معلمین کمبود بصورت حق الزحمه ئی ویا قعالیت های سایر معلمین رامراقبت وبررسی میکند.
13-    فعالیت های منسوبین مکتب راطبق تصویب مجلس معلمان مورد مطالعه قرارداده وبرای بهبودآنها رهنمائی میمناید.
14-       ازوظایف روزمره معلمین درنظم ودسپلین مکتب وارسی بعمل میآورد.
15-    درمورد کمک های که به مکتب صورت گرفته است ویا اینکه آیا این کمک ها طبق موازین ومقررات مراتب آن طی مراحل شده یاخیر، علم آوری میکند.
16-    درصورت ملاحظه نواقص، موضوع رابصورت مستند به مقامات ذیصلاح رسما اطلاع میدهد.
17-    مشکلات راکه حل آن مردم محیط ارتباط داشته باشد، تشخیص نموده وبرای رفع آن مشوره مسئولین واشخاص معارف دوست منطقه راجمع نموده وهمکاری آنها رادرمورد مطالبه مینماید.
18-    کارمسئولین رادرموردتعلیم وتربیه مطالعه نموده ودرگزارش خود آنرامنعکس میسازد.
19-    درختم بازدید با هئیت تدریسی واداری تشکیل جلسه داده، خوبی ها ونواقص کاررادرجلسه برجسته ساخته ودررفع مشکلات همکاری همه منسوبین مربوط راجلب مینماید.
20-    صورت فعالیت واجراات خودرابه طورفشرده درکتاب معاینه درج مینماید.
ماده 393. مرحله سوم بازدید نظارت کننده درسه ماه اخیر سال تعلیمی عملی میگردد،که کار معلمان،سر معلمان،آمران وسایر منسوبین مکاتب راارزیابی میکندودر صورت موجودیت نواقص خلاف مقررات،موضوع را در گزارش مرتبه خود انعکاس داده وبه منظور بررسی بیشتر به مراجع صلاحیتدار تفویض مینماید.
در ارزیابی مکاتب نکات ذیل در نظر گرفته میشود:
01 دوسیه های ارزیابی دوماه قبل ازشروع سال تعلیمی جدید به صورت مکمل ترتیب و به کمیسیون تدقیق که مرکب از معاون تدریسی،آمر نظارت و دو نفر نظارت کنندهء سابقه دارمجرب ،سپرده میشود واین کمیسیون در عرصهء یکماه آن راتدقیق نموده وموضوعات قابل هدایت را به مکاتب خبر میدهد.
02 هرگاه در دوسیه های ارزیابی تدریس معلمان، مکافات ومجازات متوجه انها شود،بعد از منظوری مقامات با صلاحیت، مورد تطبیق قرار گرفته و به منظور درج به دفتر سوانح وی رسما" اطلاع داده میشود.                                
مادهء394: به منظورارزیابی عملیهءتدریس،معلمان وآموزش شاگردان،نظارت کننده گان ریاست های معارف اصول ذیل را در نظر میگیرند:
01ارزیابی عملیهء تدریس معلم در داخل صنف طبق صفحهءاول فورمهء ارزیابی معلم.   
02ارزیابی معلم از نگاه سویهء تعلیمی شاگردان طبق محتوای صفحهء 2 فورمهء ارزیابی م
مادهء 395:
01 در دورهءاول مکاتب ابتدایی ( اصول صنفی) ارزیابی کار معلم ازنگاه سویهء تعلیمی شاگردان صورت میگیرد در این وقت از تمام شاگردان امتحان تحریری به خصوص در مضامین لسان،حساب،حسن خط وعلوم دینی اخذ میگردد.مجموعه نمرات شاگردان را تقسیم تعداد آنها نموده و خارج قسمت یا اوسط نمرات عبارت از نمرهء موفقیت یا عدم موءفقیت معلم از بابت شاگردان او میباشد.
02 در دورهء ابتدائی تدریس به صورت اصول مضمون وار صورت میگیرد واز یک مضمون اساسی  به صورت قیدی از یک تعداد شاگردان اعلی، اوسط و ادنا در یک صنف به اساس درجه بندی کتاب حاضری صنف به مشورهءمعلم امتحان تحریری اخذ میگردد. مجموعهء نمرات تقسیم تعداد شاگردان شامل امتحان شده و اوسط نمره عبارت از نمرهءموفقیت یا عدم موفقیت معلم از لحاظ شاگردان است.